This Site Content Administered by
मनुष्‍यबळ विकास

दर्जेदार शिक्षण सुनिश्चित करण्याच्या दिशेने

नवी दिल्ली, 26-3-2017

शालेय शिक्षण रोजगाराभिमुख आणि दर्जेदार व्हावे यासाठी शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभाग अनेक पावले उचलत आहे. राष्ट्रीय माध्यमिक शिक्षण अभियान या केंद्र पुरस्कृत योजनेअंतर्गत हा विभाग माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षणामध्ये रोजगार निर्मिती या घटकाचा अंतर्भाव करत आहे. अर्थव्यवस्था आणि जागतिक बाजारपेठेसाठी शिक्षित, रोजगारक्षम आणि स्पर्धात्मक युवा पिढी निर्मित करणे हे या योजनेचे लक्ष्य आहे. शिक्षित आणि रोजगारक्षम यामधील अंतर भरुन काढणे, माध्यमिक स्तरावरील विद्यार्थ्यांची गळती कमी करणे आणि उच्च शिक्षणावरील ताण कमी करणे हे ही सुनिश्चित करण्यात येत आहे. या योजनेत किरकोळ, वाहन उद्योग, कृषी, दूरसंचार, आरोग्य सुविधा, आयटीज्, सौंदर्य, इलेक्ट्रॉनिक्स, सुरक्षा, प्रसार माध्यम आणि मनोरंजन आदी क्षेत्रांसाठी रोजगार-निर्मितीक्षम व्यावसायिक विषयांचा 9 ते 12 पर्यंतच्या सर्वसाधारण विषयांसोबत समावेश करण्यात आला आहे.

राष्ट्रीय रोजगार प्रशिक्षण परिषदेशी संलग्न असणाऱ्या औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थामधल्या विद्यार्थ्यांच्या समकक्ष अभ्यासक्रम मंजूर व्हावा यासाठी मनुष्यबळ विकास मंत्रालयातील मुक्त शालेय संस्था आणि कौशल्यविकास आणि उद्योजकमंत्रालयातील प्रशिक्षण महासंचालनालय यांच्यात 15 जुलै 2016 रोजी सामंजस्य करार करण्यात आला. या कराराअंतर्गत अनुक्रमे आठवी आणि दहावी नंतरच्या विद्यार्थ्यांनी आय टी आय अभ्यासक्रम पूर्ण केला आहे त्यांना माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र देण्यासाठीची यंत्रणेचा समावेश करण्यात आला आहे.

माध्यमिक स्तरावर विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण मिळावे यासाठी आरएमएसए अंतर्गत विविध उपक्रम समाविष्ट करण्यात आले आहे. यामध्ये पुढील तरतुदी आहेत. 1. विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण सुधारण्यासाठी अतिरिक्त शिक्षक 2. शिक्षक आणि मुख्याध्यापकांसाठी नेतृत्व प्रशिक्षणासह इतर प्रशिक्षणांचा समावेश 3. गणित आणि विज्ञान उपकरणे 4. शाळांमध्ये आयसीटी सुविधा 5. प्रयोगशाळेतील उपकरणे 6. ज्ञान प्राप्त करण्यात सुधारणा व्हावी यासाठी विशेष प्रशिक्षण.

सर्व शिक्षा अभियानाअंतर्गत शिकवण्याच्या दर्जात सुधारणा व्हावी यासाठी राज्य सरकारं तसेच केंद्रशासित प्रदेश प्रशासनांनी अनेक उपक्रम हाती घेतले आहेत. यामध्ये सेवेत असणाऱ्या शिक्षकांना प्रशिक्षण, नव्याने भरती झालेल्या शिक्षकांना प्रशिक्षण, प्रशिक्षित नसणाऱ्या व्यावसायिक पात्रता मिळण्यासाठी प्रशिक्षण, विद्यार्थी-शिक्षक प्रमाण सुधारण्यासाठी अतिरिक्त शिक्षण, गट आणि समुह साधनसंपत्ती केंद्रांद्वारे शिक्षकांना अभ्यासविषयक सहाय्यक, विद्यार्थ्यांची कामगिरी पडताळून पाहण्यासाठी शिक्षकांना सहाय्य म्हणून सातत्याने आणि सर्वंकष मूल्यमापन, योग्य अभ्यासक्रम साधने विकसित करण्यासाठी शिक्षक आणि शाळांना अनुदान आदींचा समावेश आहे. मुलांना नि:शुल्क आणि आवश्यक शिक्षणाचा अधिकार (आरटीई) कायदा 2009 अंतर्गत शिक्षकांची वैधानिक कर्तव्य आणि जबाबदारी निश्चित करण्यात आली आहे. तसेच प्राथमिक शाळांमध्ये शिक्षक म्हणून नेमणूक करण्यासाठी पात्र ठरण्याकरता किमान अर्हताही निश्चित करण्यात आली आहे. एसएसए अंतर्गत शासकीय/ स्थानिक संस्था आणि सरकारी अनुदान प्राप्त शाळांमधल्या तसेच राज्याचा अभ्यासक्रम लागू करण्यासाठी तयार असणाऱ्या मदरशांमधल्या सर्व विद्यार्थ्यांना पाठ्यपुस्तके देण्यात येतात. यासाठी प्राथमिक स्तरावर प्रती विद्यार्थ्यामागे 150 रुपयांची आणि उच्च प्राथमिक स्तरावर प्रति विद्यार्थी 250 रुपयांची कमाल मर्यादा निश्चित करण्यात आली आहे तसेच एसएसए अंतर्गत सर्व मुली, अनुसुचित जाती -जमाती आणि दारिद्र्य रेषेखालील मुले या वंचित घटकातल्या विद्यार्थ्यांना प्रत्येकी 400 रुपयांप्रमाणे गणवेशांचे दोन संच देण्यात येतात. राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशांना दर्जेदार वाचन, लेखन आणि आकलन यासाठी सहाय्य तसेच पहिली आणि दुसरीसाठी पढे भारत, बढे भारत या उप-कार्यक्रमाअंतर्गत गणित विषयक कार्यक्रम आदींचा समावेश  आहे.

सरकारने 9 जुलै 2015 रोजी राष्ट्रीय अविष्कार अभियानाचा प्रारंभ केला आहे. हे अभियान सर्वशिक्षा अभियान आणि आरएमएसए चा एक घटक आहे, ज्याद्वारे सहा ते अठरा वर्ष वयोगटातल्या विद्यार्थ्यांना विज्ञान, गणित आणि तंत्रज्ञान या विषयात प्रोत्साहन देण्यासाठी शाळा अंतर्गत आणि शाळा बाह्य उपक्रमांद्वारे निरीक्षण प्रयोग, निष्कर्ष आरेखन प्रतिकृती तयार करणे यांचा समावेश आहे.

शालेय शिक्षणाचा दर्जा सुधारण्यासाठी शैक्षणिक योजना आणि प्रशासनविषयक राष्ट्रीय विद्यापिठांना शाळा सिध्दी ही शाळांसाठी मापदंड आणि मूल्यमापन चौकट विकसित केली आहे. यामुळे शाळांना आपल्या कामगिरीचे मूल्यमापन अधिक केंद्रीत पध्दतीने करता येईल आणि सुधारणांसाठी व्यावसायिक निर्णय घेता येतील.

शिक्षणाच्या दर्जात सुधारणा व्हावी यासाठी राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद अर्थात एनसीईआरटीद्वारे ठराविक काळानंतर तिसरी, पाचवी, आठवी आणि दहावीतल्या विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानाच्या सफलतेची पाहणी केली जाते. राष्ट्रीय सफलता पाहणीच्या अर्थात एसएएफ च्या पाचवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी चार फेऱ्या तर तिसरी आणि आठवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी चार फेऱ्या घेण्यात आल्या आहेत. या फेऱ्यांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या आकलन स्तरात सुधारणा झाल्याचे दिसून आले आहे. यंदाच्या वर्षापासून सरकारने सर्व शासकीय आणि शायकीय अनुदान प्राप्त शाळांमध्ये पहिले ते आठवीच्या वर्गातील सर्व विद्यार्थ्यांचा समावेश असलेली वार्षिक राष्ट्रीय सफलता पाहणी हाती घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. प्राथमिक स्तरावरील सर्व वर्षातील सर्व विषयांसाठी एनसीईआरटी ने विकसित केलेल्या शैक्षणिक परिमाणानुसार विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक मूल्यमापन केले जाईल.

*****

लेखक नवी दिल्लीच्या पत्रसुचना कार्यालयात महासंचालक (मिडीया आणि संदेशवहन) या पदावर कार्यरत असून मानवसंसाधन विकासमंत्रालयातर्फे प्राप्त माहितीच्या आधारे हा लेख त्यांनी लिहीला आहे.

 
PIB Feature/DL/7
बीजी -जयश्री -वैभवी

Click here to download high quality photo

    Click here to download high quality photo

more photos ....
MEDIA UNITS

PIB MAIN SITE (DELHI)

DD NEWS

AIR NEWS

D A V P

R N I

D F F

GOVERNMENT LINKS

PRESIDENT

PRIME MINISTER

CENTRAL GOVERNMENT

MAHA. GOVERNMENT

MAHARASHTRA MEDIA

MEDIA LIST

NEWSPAPERS

TELEVISION MEDIA

MEDIA REGULATION

CABLE REGULATION

CONTENT CODE

ADVERTISING CODE

PROGRAMMING CODE

JOURNALIST CORNER

JOURNALISM BASICS

INDIAN SCHOOLS

INT.SCHOOLS

PIB LIBRARY

OTHER LINKS

INDIAN AIRLINES

INDIAN RAILWAYS

BUSES


This Site Content Administered by : Manish Desai, Director (M&C),
Press Information Bureau, Mumbai
Site is designed and hosted by National Informatics Centre (NIC)
Information is provided and updated by :Press Information Bureau